Vô thường là gì

Vô thường nghĩa là không thường trụ, là tính chất căn bản của vạn pháp thế gian bao quát toàn bộ thân, tâm, cảnh. Vạn vật luôn luôn thay hình đổi dạng, từ hình thành đến biến dị rồi tan rã, bao gồm bốn giai đoạn: Thành, trụ, hoại, diệt. Tất cả các sự vật trong vũ trụ từ nhỏ như hạt cát, đến lớn như trăng sao, đều phải tuân theo bốn giai đoạn này, nên gọi là Vô thường.

Vô thường là gì
Vô thường là gì

Với con người, sự thay đổi này luôn tiếp diễn không ngừng và dẫn chúng ta đến cái đích cuối cùng của cuộc sống hiện tại – đó là cái Chết – một hiện tướng rõ rệt nhất, lớn lao nhất và khốc liệt nhất của vô thường.

Những tế bào trong cơ thể ta đang chết, những tế bào não ta đang tàn tạ, cả đến sự biểu hiện trên gương mặt ta cũng luôn thay đổi tùy theo tâm trạng ta. Cái mà ta gọi là tính tình của ta chỉ là một dòng tâm thức, không gì khác. Hôm nay ta cảm thấy thoải mái vì mọi sự tiến triển tốt đẹp, ngày mai ta cảm thấy ngược lại. Vậy thì cái cảm giác thoải mái đi đâu mất rồi?

Cuộc sống vô thường

Nếu có một khoảng lặng nào đó ta nhìn lại cuộc đời mình, ta sẽ thấy biết bao nhiêu công việc không quan trọng. Những cái gọi là “trách nhiệm” cứ dồn dập độn đầy cuộc đời ta. Ta tự nhủ là muốn dùng thì giờ vào những chuyện quan trọng trong đời, nhưng không bao giờ có thì giờ ấy cả. Thức dậy buổi sáng là đã có bao nhiêu việc:

Mở cửa sổ, dọn giường, tắm, chà răng, cho chó mèo ăn, giặt đồ, khám phá đã hết cà phê hoặc đường…Đi mua, làm thức ăn sáng – cả một dọc dài bất tận.. Rồi lại có áo quần phải lựa ra mà ủi và xếp. Rồi còn tóc tai, trang điểm nữa thì sao?

*

Không còn biết sao hơn, chúng ta nhìn ngày tháng đầy những cú điện thoại và chương trình, và bao nhiêu trách nhiệm – Hay ta nên gọi là “vô trách nhiệm”? Cuộc đời ta dường như xâm chiếm lấy ta, như có một tối hậu thư oái ăm của nó, lôi tuốt chúng ta đi. Để cuối cùng ta cảm thấy mình không có quyền kiểm soát nó nữa.

Dĩ nhiên thỉnh thoảng ta cũng cảm thấy khó chịu về điều này. Ta chiêm bao ác mộng và thức dậy mồ hôi ướt đẫm, tự hỏi: “Ta đã làm chi đời ta?” Nhưng nỗi kinh hoàng của ta chỉ kéo dài tới bữa ăn sáng, rồi đâu vẫn hoàn đấy.

Chúng ta quay cuồng với những chuỗi ngày dài lặp đi lặp lại. Cơm áo, gạo tiền và vô số thứ bận buộc xung quanh. Đôi lúc ta tự hỏi mình là ai? Mình sống để làm gì, vì cái gì…Mọi thứ trôi đi một cách nhàm chán, cho đến lúc ta nhận ra sự vô thường của cuộc sống:

Sự biến chuyển không ngừng

Cái gì đã sinh ra sẽ chết

Cái gì đã tụ, sẽ tan

Cái gì có tích lũy sẽ cạn kiệt

Cái gì đã xây dựng sẽ sụp đổ

Và cái gì lên cao sẽ xuống thấp.

Đời chúng ta là gì nếu không phải là cuộc luân vũ của những hình dạng phù du ấy? Vô thường há chẳng phải mọi sự luôn luôn thay đổi đó ư: Lá trên cành cây trong công viên, ánh sáng trong phòng bạn lúc đang đọc dòng chữ này. Những mùa, khí hậu, thời gian trong ngày, người qua lại trên đường. Còn bạn thì thế nào: Không phải mọi sự ta làm trong quá khứ bây giờ chỉ như một giấc mộng đó sao? Những bạn bè thuở bé, những chỗ ngày nhỏ ta thường lui tới. Những quan niệm, ý tưởng mà có một thời ta đã say mê ấp ủ: Ta đã bỏ lại tất cả sau lưng.

Bây giờ, trong giây phút này, bạn thấy sự đọc những dòng chữ này dường như rất thực. Nhưng rồi nó cũng chỉ còn là một ký ức. Những tế bào trong cơ thể ta đang chết, những tế bào não ta đang tàn tạ. Cả đến sự biểu hiện trên gương mặt ta cũng luôn thay đổi tùy theo tâm trạng ta. Cái mà ta gọi là tính tình của ta chỉ là một dòng tâm thức, không gì khác. Hôm nay ta cảm thấy thoải mái vì mọi sự tiến triển tốt đẹp, ngày mai ta cảm thấy ngược lại. Vậy thì cái cảm giác thoải mái đi đâu mất rồi?

Ta chẳng biết mình sống vì cái gì

Toàn thể vũ trụ, theo các nhà khoa học hiện nay, chỉ là sự chuyển biến, hoạt động, tiến trình. Một tổng thể biến thiên làm nền tảng cho mọi sự vật. Mỗi tác động hỗ tương trong một hạt nhân nguyên tử: Gồm có sự hủy diệt và tái tạo những hạt nguyên tử. Thế giới bên trong một nguyên tử là cuộc luân vũ liên tục của sinh và diệt: Vật chất chuyển thành năng lượng và năng lượng thành vật chất. Những hình dạng phù du thoạt hiện thoạt mất, tạo thành một thực thể bất tuyệt mãi mãi được tái tạo.

Một đôi lúc nào đó, giữa dòng đời hối hả. Ta chợt nhận ra mình thực trống rỗng và thấy cuộc sống vô vị làm sao. Tâm ta khởi tìm điều gì đó mà ta không biết, thoáng chốc vậy thôi, rồi lại thấy mình trầm luân trong sự hối hả của cuộc sống hiện tại: Một kiểu sống của phần đông chúng ta: Chúng ta sống theo một kế hoạch đã định. Nhỏ thì được giáo dục. Lớn lên kiếm việc làm, rồi gặp một người nào đó, rồi kết hôn, rồi có con cái. Chúng ta mua một cái nhà, rán cho làm ăn trúng mánh.

Rồi mơ ước có một ngôi nhà ở miền quê hoặc thêm được một chiếc xe hơn. Vào dịp nghỉ thì đi du lịch xa cùng với bạn bè. Chúng ta dự định kế hoạch cho lúc về hưu. Những vấn đề trọng đại nhất mà một vài người trong chúng ta từng gặp phải chỉ là: Không biết nên đi chơi đâu vào kỳ nghĩ tới, hoặc nên mời ai vào dịp lễ Giáng sinh.

Những vòng tròn luẩn quẩn của cuộc sống

Cuộc đời ta thật đơn điệu, tầm thường, lặp đi lặp lại. Ta phí cả một đời để theo đuổi những chuyện nhỏ nhen, bởi vì dường như ta không biết có cái gì hơn thế. Nhịp điệu đời sống chúng ta rộn ràng tới nỗi ta không có thì giờ để nghĩ đến cái chết. Ta ém nhẹm những nỗi sợ hãi thầm kín của ta về vô thường bằng cách bao vây quanh mình thêm nhiều đồ đạc, của cải, tiện nghi: Rồi nhân ra mình biến thành tên nô lệ cho chúng. Mọi thời giờ và năng lực của ta đều kiệt quệ chỉ vì phải bảo trì những thứ ấy.

Chẳng bao lâu mục đích duy nhất của ta trên đời hóa ra chỉ là giữ cho mọi thứ ta sở hữu càng được bảo đảm an ninh càng tốt. Khi có biến chuyển gì xảy đến, ta tìm cách đối phó mau lẹ nhất, một giải pháp hiệu nghiệm tạm thời. Cứ thế đời ta tiếp tục trôi giạt, cho đến khi một cơn trọng bệnh hay tai nạn nào đó, lay ta ra khỏi cơn mê. Cũng không hẳn là ta dành nhiều thì giờ hay suy nghĩ cho cuộc đời này.

Cuộc đời thật phù du

Hãy nghĩ đến những người đã làm việc bao nhiêu năm rồi phải hồi hưu. Để rồi thấy không biết mình phải làm gì cả. Vì họ càng ngày càng già và tiến gần cái chết. Mặc dù ta luôn luôn hô hào phải thực tế, thực tế ở Tây phương có nghĩa là thiển cận một cách vô minh và thường ích kỷ. Sự tập trung thiển cận của chúng ta vào đời này và chỉ đời này mà thôi, chính là một ảo tưởng lớn. Đây là nguồn gốc của nền duy vật đen tối và phá hoại của thế giới ngày nay. Không ai bàn tới sự chết và đời sau. Người ta có thói tin rằng chuyện ấy chỉ làm đình trệ cái gọi là “sự tiến bộ” của ta trên thế giới.

Rồi những ảnh hưởng mới xâm chiếm lấy ta, mỗi khi hoàn cảnh thay đổi: Chúng ta đã vô thường, hoàn cảnh cũng vô thường. Không một thứ gì chắc chắn bền bỉ ở bất cứ đâu, mà ta có thể chỉ ra. Không gì khó tiên liệu hơn là những ý tưởng và tình cảm của ta: Bạn có bao giờ biết được bạn sẽ nghĩ gì, cảm thấy thế nào trong thời gian sắp tới không? Tâm ta quả thực trống rỗng, vô thường, phù du như một giấc mộng. Hãy nhìn một ý tưởng: Nó đến, ở và đi. Quá khứ đã qua, tương lai chưa tới, và ngay cái ý nghĩ hiện tại khi ta cảm nhận nó, nó đã thành dĩ vãng.

Điều duy nhất ta thực sự có được là cái bây giờ, là hiện tại!

Sống chết vô thường

Dù bạn có là ai, dù bạn nghèo hèn hay tột đỉnh giàu sang, rốt cuộc cũng sẽ đến một ngày trở về với cát bụi. Không ai trong chúng ta chẳng chết!

Một trong những lý do chính khiến ta lấy làm khó khăn lo sợ khi đối mặt cái chết là vì ta tảng lờ sự thật về vô thường. Chúng ta cứ khăng khăng muốn mọi sự tiếp tục như cũ, đến nỗi ta tưởng rằng chúng vẫn luôn như vậy. Nhưng đấy chỉ là ảo tưởng. Chúng ta cũng thường thấy rằng lòng tin không ăn nhập gì với thực tại. Ảo tưởng ấy, cùng với những thông tin sai lạc, ý tưởng, giả thuyết, là một nền tảng bấp bênh trên đó ta xây dựng cuộc đời ta.

Dù sự thật có xen vào chứng minh ngược lại, chúng ta vẫn cố bám giữ lấy ảo tưởng của ta. Trong tâm trí ta, sự biến chuyển luôn đồng nghĩa với mất mát, đau khổ. Và khi nó xảy tới, ta cố tự “gây mê” cho mình càng nhiều càng hay. Ta cứ nghĩ một cách ươn ngạnh phi lý rằng sự trường cửu đem lại an ninh, còn vô thường thì không. Nhưng kỳ thực vô thường cũng như một vài người ta gặp trong đời, lúc đầu khó chịu nhưng khi đã quen biết lại rất thân thiện, không đáng bực mình như ta tưởng.

Điều duy nhât mà ta biết chắc chắn: Ai rồi cũng chết

Hãy suy nghĩ về điều này: Sự thực chứng về vô thường, ngược đời thay, lại là cái duy nhất ta có thể nắm chắc, có lẽ đấy là sở hữu bền bỉ duy nhất của ta. Nó giống như bầu trời hay trái đất. Bất kể vạn vật chung quanh ta đều có thể sụp đổ, đổi thay bao nhiêu, trời đất vẫn tồn tại mãi.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *