Tuyệt Vọng là gì? Đừng bao giờ Tuyệt Vọng!

Tuyệt Vọng là gì? Tuyệt Vọng là trạng thái tiêu cực bậc nhất trong tâm thức con người, nó khiến người ta cảm thấy thân tâm mình không còn bất cứ động lực nào trong cuộc sống. Trong cái cảm giác khi mà “trước mặt là đêm đen, sau lưng là khoảng trống tột cùng” ấy. Ta thấy mình lạc lõng và đơn độc giữ dòng đời hối hả: Chẳng biết mình phải nghĩ gì làm gì, chẳng biết mình phải đi đâu về đâu và mọi thứ trên thế gian như đang chống lại mình…

Với nhà Phật, Tuyệt vọng là hành tướng tiêu cực và bạo lực nhất của tâm Si. Tại sao thế? Bởi Tuyệt vọng chỉ một dòng tâm thức không hơn không kém! Và bởi chỉ là một dòng tâm thức nên về căn bản: Nó không có thật! Như khi chưa bắt đầu, nó từ đâu đến? Khi qua rồi thì nó đi về đâu? Người ta không biết rằng nó chỉ là hư giả, lại cứ bám chấp rằng nó thật có, nên bị nó vùi dập trong biển khổ mênh mông. Điên đảo, đảo điên để rồi tự mình làm khổ mình mà không hề hay biết!

• Tha thứ là linh dược chữa lành mọi khổ đau.
• Cách kiềm chế cơn tức giận.
• Từ Bi Hỉ Xả là gì.
• Chánh kiến là gì.
• Chánh nghiệp là gì.
• Tình yêu thương là gì.
• Cách tụng kinh cho người mới mất.

Tuyệt vọng là gì: Sự hư giả của Tuyệt vọng

Một bạn đọc nhắn cho Tuệ Tâm: “Tôi thực sự thấy cuộc sống tuyệt vọng! Khởi nghiệp mấy lần đều thất bại. Lần cuối cùng vừa khởi sắc một chút thì Dịch đến, giờ mất sạch chẳng còn gì. Của giả đội nón ra đi, thất nghiệp, nợ nần chồng chất. Vợ chồng mất lòng tin, cãi vã như cơm bữa; người thân quay lưng, gia đình rối như nồi canh hẹ. Giờ tôi bế tắc cùng cực, chẳng biết phải làm gì, sống thế nào. Đôi lúc nghĩ quẩn, tôi muốn tìm cách giải thoát cho mình. Tuệ Tâm có cách nào giúp tôi thoát khỏi tình trạng khổ cực này không?”

Tôi bảo: “Đừng tuyệt vọng! Bởi vạn vật đều vô thường. Chuyện gì, dù tồi tệ đến bao nhiêu rồi cũng sẽ qua đi. Bạn hãy nhìn ngoài kia, có vô số số những người còn khốn khổ hơn mình. Nhưng cho dù có khổ đến thế nào, họ vẫn an nhẫn với nghịch cảnh mà vươn lên:

*

Bạn nợ nần nhưng vẫn còn nhà để ở – So với người vô gia cư, vẫn sướng hơn vạn phần!

Bạn vẫn có đôi chân để đi, đôi mắt để nhìn, đôi tay biết làm việc – So với những người khuyết tật, vẫn sướng hơn vạn phần.

Bạn vẫn còn vợ, còn con để yêu thương – So với những người mất người thân vì dịch bệnh, chẳng tự thấy xấu hổ hay sao?

Bạn còn tình thương vô điều kiện của cha mẹ – So với những người chẳng còn cha mẹ, chẳng phải là sướng hơn gấp vạn phần đó ư?…

Bạn có nhiều thứ đến như thế, tại sao lại lầm lạc gọi là tuyệt vọng?

Phàm phu bọn ta sanh nhằm thời mạt, đều phước bạc, nghiệp nặng. Lại suốt một đời người, việc thiện lành nghĩ làm thì ít, việc bạc ác nghĩ làm lại vô lượng vô biên. Bởi thế nên từ nghèo hèn đến giầu sang, mỗi người đều có mối khổ riêng. Không ai là không khổ, chỉ là, cái khổ của mình thì riêng ta tự biết, còn cái khổ của người thì nào có ai hay? Cho nên đừng thấy người hanh thông, thuận lợi, giầu có…mà cho rằng họ không khổ. Chẳng có chuyện ấy đâu!”

Tôi khuyên bạn niệm Phật để tiêu nghiệp tăng phước. Lại gởi cho bạn ít sách về Nhân quả báo ứng để bạn hiểu về nhân quả mà điều chỉnh mình. Thấy chủ đề này lợi lạc cho nhiêu người nên trích đăng lên đây cho bạn cùng rộng đọc.

Ta cảm thấy Tuyệt Vọng

Thầy Minh Niệm bảo: “Hy vọng có thể dễ dàng trở thành thất vọng, nhưng từ thất vọng đến tuyệt vọng là một khoảng cách rất lớn. Lạc mất cái tôi Sống trong đời sống thì phải có hy vọng. Tin vào ngày mai tốt đẹp hơn là phương cách rất cần thiết để cứu rỗi linh hồn ta vượt qua những cơn đau hụt hẫng, hay trước thực tại quá cay đắng, phũ phàng. Nhưng nếu ta đổ dồn hết năng lượng về một phía, cũng như ta đem hết tài sản của mình ra để đánh một canh bạc sau cùng, mà lỡ canh bạc ấy thất bại thì cuộc đời ta kể như không còn gì nữa để sống.

Thật không có gì lạc lõng cho bằng khi ta không còn biết tin tưởng vào đâu. Đúng hơn là trái tim ta không đủ sức chứa đựng cảm xúc hụt hẫng quá lớn mà trước nay nó chưa từng xảy ra với ta, hay ta chưa hề chuẩn bị trước. Cái tôi vì không còn chỗ bám nên nó rơi vào khoảng trống chơi vơi, lạc lõng mà không định dạng được chính mình và mọi thứ xung quanh. Khi tuyệt vọng, tâm trở nên lu mờ hơn bao giờ hết. Ta nhìn mọi thứ bằng con mắt bi quan, chán chường, có cảm tưởng như trên đời này không còn điều gì ý nghĩa và đáng tin tưởng nữa.

*

Nhưng sự thật là đất trời vẫn đang ôm ấp ta, những người thân yêu vẫn luôn bảo bọc ta, những điều kiện thuận lợi vẫn đang tồn tại quanh ta. Chỉ vì tâm ta đang bị vướng kẹt vào một đối tượng hấp dẫn nào đó và vô tình tự đồng hóa cả đời sống của mình với đối tượng ấy. Nghĩa là trong khi đặt niềm tin vào ai đó, ta đã dễ dãi dồn hết năng lượng của mình về phía đối tượng ấy.

Lối tin tưởng này đã khiến ta tự giới hạn hoặc chấm dứt sự liên kết cần thiết với những đối tượng xung quanh. Ta đã rơi vào thế mất cân đối ngay từ khi gửi niềm tin cho kẻ khác, nên lỡ đối tượng ấy tan biến thì đương nhiên ta cũng sụp đổ theo. Ta không còn chỗ để bám. Cái tôi dường như bị đánh cắp. Ta quên rằng sự thất bại về danh vọng, tình yêu hay lý tưởng cũng chỉ là một phần của đời sống. Ta còn rất nhiều lý do để sống, để hy vọng. Hy vọng có thể dễ dàng trở thành thất vọng, nhưng từ thất vọng đến tuyệt vọng là một khoảng cách rất lớn.

*

Không phải ai thất vọng cũng đều trở thành tuyệt vọng và không phải ai tuyệt vọng cũng đều chết chìm mãi trong khổ đau. Người có hiểu biết luôn xem thất bại là bài học kinh nghiệm để góp phần vươn tới thành công.

Họ tin rằng những gì đã khổ công gầy dựng thì không bao giờ mất. Nó sẽ chuyển từ dạng này sang dạng khác, hoặc đang bảo lưu ở một dạng vô tướng nào đó để chờ đợi những yếu tố khác đến kết hợp. Nhờ có nội lực vững mạnh, nên họ luôn sẵn sàng chấp nhận tổn thất nặng nề mà không hề than van hay bỏ cuộc. Vì họ biết con người của mình vĩ đại hơn những gì chưa thể hiện được hoặc đã bị lấy đi. Điều quan trọng là họ chưa từng đem cuộc đời mình ra đặt cược hay rao bán.

Tuyệt Vọng về bản thân

Thế nhưng, phần lớn mọi người khi rơi vào vực thẳm khổ đau tuyệt vọng đều muốn buông xuôi tất cả. Nếu ta có trong số đó thì hãy tự vấn mình: Thật ra ai đã khiến ta ra nông nổi này? Nếu ta đã xác định thủ phạm chính là người kia thì cũng nên tự hỏi thêm rằng: Người kia là ai mà có quyền thao túng cuộc đời ta dễ dàng như vậy? Họ chỉ có thể làm cho ta đau nhưng họ không có quyền làm cho ta khổ. Ta nên nhớ rằng thân mạng này không phải là của riêng ta. Vậy nên ta không có quyền coi thường hay hủy hoại nó.

Sự thật là cha mẹ, anh chị em, bạn bè, những bậc ân nhân và cả tổ tiên hay giống nòi…Họ cũng đều đang có mặt trong từng tế bào và hơi thở của ta. Họ đang cùng ta đi về tương lai. Ta ngã xuống thì họ cũng sẽ ngã theo. Tương lai ta ra sao thì một phần họ cũng sẽ trở thành như thế ấy. Dẫu biết rằng, khi chọn đến cái chết là ta đã chịu khổ đau đến mức cùng cực rồi; trái tim của ta như sắp tan vỡ vì không thể chịu nổi niềm đau quá lớn đang đè xuống.

Đừng dại dột trong cơn Tuyệt Vọng

Nhưng suy cho cùng thì ta vẫn đang làm một quyết định rất ích kỷ. Ta chỉ muốn tìm cách trốn thoát cơn bão cảm xúc đang đè nặng bản thân. Ta chẳng biết rằng chính ta cũng có phần trách nhiệm lớn trong ấy. Ta cứ tưởng rằng mình là kẻ khổ đau nhất trên đời. Và ta hồ đồ cho rằng: Mọi người cần phải tôn trọng và không có quyền trách giận mình.

Đúng là không ai nỡ trách giận một kẻ đang khổ. Nhưng ta không có quyền làm cho những người thân yêu của ta khổ, chỉ vì ta đã bị kẻ khác làm cho mình khổ. Và liệu ta có yên vui nơi thế giới xa lạ nào đó, khi mà tâm hồn ta vẫn còn đầy rẫy những oán hận chưa nguôi và trách nhiệm làm người vẫn còn dang dở? Không có cái tương lai nào tách lìa với hiện tại cả. Hiện tại như thế nào thì tương lai cũng đồng tính chất như thế ấy. Khổ đau từ trái tim thì liệu pháp chữa trị cũng từ trái tim.

Ta đừng tiếp tục truy cứu kẻ đã làm khổ mình để đòi hỏi, trừng phạt; cũng đừng tìm một nơi mà mình cho là bình yên tuyệt đối để lẩn tránh. Dù có làm được chuyện ấy thì vết thương trong ta cũng không thể nào lành lặn được. Cách đó chỉ làm thỏa mãn cơn cảm xúc nhất thời, bởi ta không bao giờ lấy lại đầy đủ tất cả những gì đã mất.

*

Hãy bình tâm nhìn kỹ lại. Nhiều khi ta không thoát khỏi vực thẳm khổ đau không phải vì ta không đủ sức. Có thể vì ta đang muốn tự giam mình trong tình trạng thê thảm ấy, để kích động lương tâm của người kia như một kiểu trừng phạt. Hoặc có thể vì ta muốn chìm đắm trong cảm xúc quặn đau ấy, để tự thương hại bản thân mình. Người ta thường gọi đó là “thú đau thương”.

Khi rơi vào cảm xúc khổ đau quá lớn, một kẻ vừa yếu đuối vừa chỉ biết lo nghĩ cho bản thân thì thường lấy đau thương để gặm nhấm; rồi than thân trách phận, chứ không tích cực tìm lối thoát. Họ thích nằm co ro như con tôm để nghe những bản nhạc tình sầu đứt ruột. Hoặc họ thích người khác tưới tẩm vào nỗi khổ niềm đau của mình. Bằng cách công nhận mình là kẻ khổ đau nhất trên đời và rất đáng tội nghiệp; chứ không chịu cho ai kéo mình ra khỏi vực thẳm đen tối ấy. Đó cũng là một dạng trầm cảm – Thích giam cảm xúc ở cung bậc thấp để thỏa mãn mặc cảm thua sút.

Thật ra, trong sâu thẳm thì đó cũng là cách để loan báo cho mọi người biết về cái khổ đau mà ta đang gánh chịu, nhưng lại muốn được xót thương hơn là cứu giúp. Muốn giúp ta, phải có khả năng đưa ta trở về đúng vị trí căng đầy niềm hy vọng như ban đầu thì ta mới thấy tự tin. Còn không, thà cứ để ta như vậy.

Cách vượt qua Tuyệt Vọng

Trong bài hát Tôi ơi đừng tuyệt vọng, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã đưa ra giải pháp chữa trị rất đúng: “Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh”. Phải trải nghiệm nhiều lắm. Phải đứng lên từ những khổ đau tuyệt vọng thì nhạc sĩ mới đúc kết được như thế. Trước đó, nhạc sĩ cũng đã khẳng định: “Em là tôi và tôi cũng là em”.

Em là tâm lý tuyệt vọng, là một biểu hiện nhất thời của cái tôi rộng lớn. Không thể cho rằng tuyệt vọng là toàn bộ con người của ta. Dù nó đang khống chế ta trong mọi suy tư và hành động. Nhưng về bản chất nó vẫn là vô thường như mọi hiện tượng tâm lý khác. Sớm muộn gì nó cũng sẽ tan biến mà thôi.

Điều kỳ diệu là nhờ chuyến trôi dạt đến tận cùng miền đau khổ ấy mà ta khám phá ra rằng: Bản chất của mọi phiền não đều không có thật, và chúng cũng không hề có tên gọi gì cả. Chúng chỉ là những phản ứng chống trả nhất thời của cái tôi yếu đuối và còn thiếu hiểu biết về chính mình. Nhưng nhờ những phản ứng mạnh mẽ ấy, ta mới thấy rõ hết những yếu kém sâu sắc của mình; để kịp thời giúp đỡ và thay đổi cách sống.

*

Có thể nói, nếu không có phiền não thì sẽ không bao giờ có sự giác ngộ; nếu không có em tuyệt vọng hôm qua thì sẽ không có tôi vững chãi hôm nay. Bởi em là tôi và tôi cũng chính là em. Cũng giống như đem rác chuyển hóa thành phân hữu cơ để nuôi hoa, góp phần làm ra hoa. Hoa trở thành rác mà rác cũng có thể biến thành hoa. Thành ra, ranh giới giữa em tuyệt vọng và tôi cách nhau chỉ trong đường tơ sợi tóc.

Khi lạc lõng thì em bé dễ hờn dễ khóc năm xưa trỗi dậy. Khi ấy, chỉ cần sự tỉnh thức trở lại thì cái tôi vững chãi sẽ được gọi về. Ta muốn đời sống có bình minh, muốn vượt thoát cơn đau tuyệt vọng; thì ta phải trở về làm mới tâm hồn mình. Đừng dại dột rượt đuổi theo kẻ khác để trừng phạt hay bám víu. Giải pháp hay nhất và duy nhất là phải “hồn nhiên”: Sống được với con người chân thật vốn có của mình. Đó là con người chưa từng đón nhận những vai vế của cuộc đời; chưa từng biết che đậy hay trình diễn. Con người ấy nhìn đâu cũng bằng ánh mắt trong suốt như bé thơ, chứ không mang theo màu sắc pha tạp của những thành kiến và định kiến.

*

Chỉ cần can đảm buông hết mọi tranh đấu, tạm thời lui về một không gian yên tĩnh và gần gũi với thiên nhiên, dành hết năng lực để chăm sóc lại từng dòng cảm xúc hay suy tư của mình, tiếp xúc thật sâu sắc với những gì đang hiện hữu bên mình bằng thái độ cởi mở và thương yêu thì em bé hồn nhiên sẽ từ từ hiện ra. Em bé ấy sẽ không còn thấy gì là tổn thương hay đau khổ nữa cả. Đó chính là tác phẩm hài hòa nhất của vũ trụ.

Ta hãy tin vào vô thường – mọi thứ rồi cũng sẽ đổi thay. Ta sẽ không còn tâm lý tuyệt vọng và người kia cũng sẽ không còn dại khờ mà làm cho ta khổ nữa. Bởi vì trong ta và người kia tuy có chất liệu rất “trần gian”, nhưng cũng đôi khi lại thấy “yêu quá đời này”.

Tạ ơn đời mầu nhiệm

Tạo duyên có rồi không

Hết không rồi lại có

Cho ngày mới đơm bông.

Đừng buồn nhìn xơ xác

Đời cần chút đổi thay

Hoa xưa rồi thắm lại

Vườn cũ ngát hương bay”

 ( Theo Hiểu Về Trái Tim )