Có Phải Hộ Niệm Là Một Pháp Tu

Việc hộ niệm cho người sơ cơ niệm Phật tu tịnh độ vốn dĩ là việc tốt đẹp, nhưng tiếc rằng phương tiện trợ duyên này đang bị rất nhiều người hiểu lầm thành một pháp tu. Sự hiểu lầm này vô hình trung đã gây nên một hệ lụy vô cùng tai hại, đấy là nó khiến vô số người sơ cơ hiểu lầm rằng niệm Phật là pháp để dành cho người lâm chung, là pháp dành cho cái chết nên sợ chẳng dám tu.

Tôi đã chứng kiến vô số người sơ cơ có chút tín tâm nơi Phật pháp rồi, khuyên tụng kinh trì chú thì họ hoan hỷ tin nhận hành trì, nhưng hễ khuyên niệm Phật liền giẫy nẩy lên, không dám niệm. Mà cũng đúng thôi, người ta ai cũng mong cầu khỏe mạnh bình an. Họ thậm chí còn chưa biết Phật pháp là gì. Nay biết bạn niệm Phật nhưng chỉ thấy bạn ngày nào cũng ở nơi người sắp chết, ngày nào cũng thấy bạn nói về người lâm chung, nên họ không kinh, không sợ, không cho niệm phật là pháp dành cho cái chết mới là chuyện lạ.

Chính vì thế trong tập ngày hôm nay, tôi sẽ y cứ lời Phật và lời Tổ dạy để giúp bạn hiểu rõ chân tướng về Hộ niệm, để giúp bạn minh bạch rằng “hộ niệm” chỉ là một phương tiện trợ duyên cho người tu tịnh độ chứ không phải là một pháp tu.

CÓ PHẢI “HỘ NIỆM LÀ MỘT PHÁP TU”?

Trước tiên phải khẳng định rằng hộ niệm mang đến lợi ích cho những người tu tịnh độ nhưng tu tập tạp nhạp theo tạp hạnh và việc ấy cũng gieo được chút ít hạt giống chủng tử Tịnh Nghiệp cho người sơ cơ chưa biết đến Phật pháp. Đây cũng là việc thiện lành và người học Phật chân chính nên tùy hỷ. Tuy nhiên, nếu bảo hộ niệm là một pháp tu của Phật pháp thì không đúng. Và tôi dám khẳng định mà không sợ vọng ngữ rằng: Nếu có vị nào nói với bạn rằng “HỘ NIỆM LÀ MỘT PHÁP TU” ấy, chỉ cần bạn hỏi lại rằng: Chư vị y cứ lời Phật dạy ở trong kinh nào, lời Tổ dạy ở trong sách nào mà dạy như thế ấy, thì vị ấy cứng họng liền, không thể nào trả lời được đâu!

Tại sao lại như vậy? Bởi nếu là một pháp tu thuộc Phật pháp thì pháp ấy phải được đức Phật dạy ở trong kinh hay ít nhất cũng phải được chư Tổ nói rõ trong Luận. Còn nếu Phật và Tổ không dạy thì phàm phu bất kể tăng hay tục đều không thể nào vọng ngữ mà gọi là một pháp tu được!.

Trước tiên chúng ta hãy xem Phật có dạy về hộ niệm ở trong kinh hay không?

ĐỨC PHẬT NÓI GÌ VỀ “HỘ NIỆM”?

Nếu bạn đọc kỹ Tịnh Độ Tam Kinh và Kinh Niệm Phật Ba La Mật thì thấy rằng hai chữ hộ niệm chỉ xuất hiện ở trong Kinh A Di Đà. Nhưng bạn hãy nghe cho kỹ lời Phật dạy: “hằng hà sa số chư Phật, mỗi vị đều ở cõi nước của mình, hiện ra tướng lưỡi rộng dài trùm khắp cả tam thiên đại thiên thế giới, nói lời thành thật như vầy: Chúng sanh các ngươi phải tin vào công đức khen ngợi không thể nghĩ bàn, và “Kinh được tất cả chư Phật hộ niệm” này. Này Xá-lợi-phất, ý của ông nghĩ sao? Tại sao gọi là “Kinh được tất cả chư Phật hộ niệm”? Này Xá-lợi-phất, nếu có kẻ thiện nam người thiện nữ nào nghe Kinh này mà thọ trì, và nghe được danh hiệu của chư Phật, thì những thiện nam thiện nữ ấy đều được tất cả chư Phật hộ niệm cho và đều được không thối chuyển nơi đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Tôi xin nhấn mạnh lại lời Phật dạy “thiện nam người thiện nữ nào nghe Kinh này mà thọ trì, và nghe được danh hiệu của chư Phật, thì những thiện nam thiện nữ ấy đều được tất cả chư Phật hộ niệm cho”. 

Điều này có nghĩa là gì? 

Điều này có nghĩa là những người đọc kinh A Di Đà, biết đức bổn sư dạy niệm Phật cầu vãng sanh Cực Lạc Tịnh Độ mà tin nhận, phát nguyện vãng sanh rồi hàng ngày niệm Phật đúng pháp ấy thì đều được 10 phương chư Phật hộ niệm. Các ngài hộ niệm để làm gì? Để giúp người niệm Phật tăng thượng duyên, được an vui trong đời này và để người ấy thành tựu được quả vãng sanh Cực Lạc Tịnh Độ. 

Kinh dạy hai chữ hộ niệm ý nghĩa rõ ràng rành mạch như thế, chứ đức Phật không có bảo “Hộ Niệm là một pháp tu”.

*

Mà Phật là bậc chánh đẳng chánh giác thì mới có năng lực hộ niệm cho chúng sanh, chứ phàm phu chúng ta đầy rẫy vọng niệm, đầy rẫy tham sân si, ta niệm cho mình còn chưa xong thì có năng lực gì mà hộ được cho người khác. Cho nên nếu bảo bạn trợ niệm, nghĩa là nhờ oai lực và công đức của danh hiệu Nam mô A Di Đà Phật để trợ giúp cho người lâm chung khởi phát được tâm niệm Phật cầu vãng sanh thì còn có lý, chứ bảo là hộ niệm thì bạn có cái gì mà hộ niệm cho người ta? 

Như vậy, không có bất cứ bản kinh nào mà đức Bổn sư dạy hộ niệm là một pháp tu và ngay cả hai chữ hộ niệm cũng đã bị người ta cố tình hiểu lệch và giảng lạc cho người khác để đánh lận con đen với 2 chữ hộ niệm được Phật dạy ở trong kinh A Di Đà.

Còn chư Tổ Thì sao?

CHƯ TỔ SƯ NÓI GÌ VỀ “HỘ NIỆM”?

Nếu bạn đã từng đọc thì sẽ thấy, từ Luận Vãng Sanh của Bồ Tát Thiên Thân, Quán Kinh Tứ Thiếp Sớ của Tổ Thiện Đạo cho đến gần nhất là Văn Sao của Tổ Ấn Quang và khai thị của Tuyên Hóa Thượng Nhân thì sẽ thấy rằng: Lịch đại Tổ sư đều chỉ dạy chúng ta niệm danh hiệu Nam mô A Di Đà Phật và nương Nguyện lực của Phật để vãng sanh. Chứ không có Tổ nào bảo rằng Hộ Niệm là một pháp tu. 

Chỉ riêng trong Bộ Văn Sao của Tổ Ấn Quang thì ngài có đề cập chuyện trợ niệm cho người sắp mất, nhưng bạn hãy lưu ý điều này: Trong tất cả thư từ gửi đi, Tổ dùng hai chữ TRỢ NIỆM chứ không dùng hai chữ HỘ NIỆM. Và cái ý nghĩa Trợ Niệm mà Tổ nói ở đây có nghĩa là để trợ duyên cho người niệm Phật lúc lâm chung mà thôi. Và Tổ nhấn mạnh tầm quan trọng của trợ niệm là ở hai điểm: 

Thứ nhất là người sắp mất đã biết đến niệm Phật. Và thứ hai là con cháu trong nhà niệm Phật trợ niệm cho người ấy. Còn đối với những người chưa từng biết đến Phật pháp nếu được khai thị và trợ niệm cho vẫn có thể nương vào nguyện lực của Phật được vãng sanh. Nhưng những trường hợp này rất hiếm, bởi nếu nhân duyên Tịnh Độ chưa chín muồi thì hàng triệu người chưa chắc đã có nổi được 1 người có được cái nhân duyên ấy nên ngài rất hiếm khi đề cập.

*

Tại sao Tổ lại nhấn mạnh 2 điểm ấy?

Lý do là vào thời của Tổ căn tánh con người còn trong sáng, ưa tu Thiền Định, họ tuy niệm Phật cầu vãng sanh nhưng chủ yếu là cầu đắc công phu nhất tâm bất loạn đề vãng sanh chứ không chịu nhận mình là phàm phu, không chịu nương vào nguyện lực của Phật để được vãng sanh. Vì lúc lâm chung do chưa đắc được công phu gì nên luôn lo sợ không được vãng sanh. Mà lúc tứ đại phân ly, tâm thức mịt mờ, nếu không được người thân trợ niệm ắt quên mất ý nguyện vãng sanh mà trôi theo gió nghiệp.

Vì thế Tổ khuyến khích con cháu trợ niệm trước là để tránh cái tai họa con cháu do phô trương bày vẽ mù quáng những chuyện tắm rửa, thay quần áo sẵn, hỏi chuyện, khóc lóc…  làm kinh động người sắp mất, sau là để giúp người sắp mất không quên nguyện vãng sanh. Bởi chỉ cần không bị con cháu phá hoại và không quên nguyện vãng sanh thì dù người ấy niệm Phật được hay không cũng nhờ nguyện lực của mình, khế hợp với nguyện lực của đức Phật A Di Đà nên sẽ được vãng sanh. 

Vả lại mục đích sâu xa của trợ niệm là ở chỗ gieo duyên tịnh độ cho quyến thuộc của người lâm chung. Họ hàng con cháu cho dù không tin Phật đi chăng nữa, nhưng thấy lúc lâm chung người ta niệm Phật, không nói chuyện phiếm thì ắt sẽ niệm theo. Lại thấy người chết an lành nên sẽ phát khởi được tín tâm mà nhập đạo.

Đấy ý nghĩa của trợ niệm là như thế, chứ Tổ cả 1 đời chỉ khuyên người ta niệm Phật tu Tịnh Độ, chứ ngài tuyệt không có nói hộ niệm, cũng không dạy rằng hộ niệm là một pháp tu!

Như vậy xét rốt ráo thì chuyện “Hộ Niệm Là Một Pháp Tu” ấy, đức Phật không dạy, và chư tổ cũng không dạy. Vì thế nếu bạn đang niệm Phật tu Tịnh Độ cầu vãng sanh ấy thì phải minh bạch hai chữ Hộ Niệm ở đây là trợ niệm, chỉ là một sự trợ duyên giúp cho những người sơ cơ chưa đủ tín tâm, chưa tin nhận nguyện lực của Phật có cơ hội được vãng sanh mà thôi.

*

Cho nên ấy, bạn chỉ nên tùy duyên tùy phận tùy thời điểm mà tham gia trợ niệm, chớ có lầm lạc cho rằng đấy là một pháp môn tu tập, chớ có sa đà vào chuyện hộ niệm, mà hãy chú trọng vào điều cốt lõi nhất của pháp môn tịnh độ: Hàng ngày xưng niệm danh hiệu Nam mô A Di Đà Phật để được an trú nơi bản nguyện công đức của Phật A Di Đà. Hiện đời an lạc để khiến cho ai thấy cũng tin nhận sự nhiệm mầu nơi Tịnh Độ, tương lai an nhiên vãng sanh để người đời thấy bản nguyện của Phật A Di Đà chân thật không hư dối. Và quan trọng hơn nữa là để cho khắp thế gian thấy được rằng NIỆM PHẬT LÀ PHÁP MÔN AN LẠC, CHỨ KHÔNG PHẢI LÀ PHÁP DÀNH CHO NGƯỜI SẮP CHẾT.

Thêm điều này nữa, chớ thấy người đã khuất thân thể mềm mại mà cho rằng người ấy chắc chắn được vãng sanh. Chỗ này đa số người đi hộ niệm bị lầm. Vì người sanh hai cõi trời người, do được quả thập thiện nên thân thể họ cũng mềm mại. 

Chúng ta phải minh bạch rằng: Nếu họ được vãng sanh thì đấy là nhờ công đức nơi danh hiệu Phật và bản nguyện của Phật A Di Đà. Còn nếu họ sanh về hai cõi trời người thì đấy là nhờ sức bản nguyện của Bồ Tát Địa Tạng thâu nhiếp đó thôi. Của Phật và bồ tát hết, không có cái gì của mình cả đâu, chớ cống cao ngã mạn cho rằng họ nhờ được mình trợ niệm nên họ mới được như thế. 

Cho nên ấy, đừng hô hào quá mức chuyện ấy, khiến người thế gian cho rằng niệm Phật là pháp cho người chết nên không dám vào cửa Tịnh Độ. Tôi nói thật cho các bạn biết là Nhân quả ấy không bút mực thế gian nào có thể ghi chép hết được đâu.

Tuệ Tâm 2026.